Rijk (1)
 
  Eerst Kraay, nu Rijk, ’t is herfst niet de blaadjes, maar de
bomen zijn gevallen.
Jarenlang heb ik met het duo tientallen shows geproduceerd
en geregisseerd.
Eerst onder de titel ‘Weekendshow’ en later als ‘Johnny &
Rijk (een paar apart)’.
‘t Ging niet altijd vanzelf. Soms werden de onderlinge
irritaties te groot en werd er een jaartje overgeslagen.
Zo’n cesuur, waarin beiden los van elkaar op de
schnabbeltoer hun centjes moesten verdienen, bracht na
enige tijd dan wel het besef, dat samenwerken niet alleen
succesvoller, maar financieel ook een stuk lucratiever was.
Voldoende reden om de samenwerking na verloop van tijd,
weer voor onbepaalde tijd te herstellen.
Op de vraag van een Duitse film- en televisieproducent of ik
niet een idee had voor een humoristisch programma, liet ik
hem een paar afleveringen van het Paar Apart zien. Het ZDF
(Zweites Deutsches Fernsehen) toonde grote geestdrift en we
sloten een contract voor een serie van 8 afleveringen. Details
over de totstandkoming van die contracten heb ik opgeschreven
in de column over Kraay.
 
  jenrspdzwei  
  Half februari 1970, vertrokken we met z’n drieën naar
Hamburg. Johnny sprak op dat moment overtuigender Duits
dan Duitsers zelf. Een klein nadeel van zijn taalvaardigheid
was, dat het wel Duits klonk, maar geen Duits was. Johnny
had het uitzonderlijke talent om net zo makkelijk Zweeds, als
Spaans, Frans, Italiaans of Chinees te spreken. Erg grappig
om naar te luisteren en vooral ook om z’n mimiek daarbij te
zien. Hij sprak niet alleen de taal, maar werd ook de taal die
hij sprak. Volkomen onzinnige klanken zonder enige
samenhang zongen voor elke luisteraar een lied van
herkenning. Onverstaanbare taalvirtuositeit zonder
betekenis en zonder zin. Maar nu moest Duits niet alleen
klinken als Duits, maar ook verstaanbaar Duits zijn.
En niet alleen dat, hij moest er ook nog eens de lach mee
scoren. Het betekende voor hem veel repeteren en heel hard
werken. Ervaring had geleerd, dat voor Kraay repetities van
zo’n twee uur het meest effectief zijn.
Duurde het langer, dan nam z’n concentratie af en probeerde
hij bij tekstverlies, al improviserend de draad van een sketch
of cross-talk weer op te pakken. Als zijn tekstkennis in
Nederland wel eens iets naliet, dan kon hij dat veelal
moeiteloos compenseren met zijn improvisatietalent.
Dat was in het Duits onmogelijk. Daarvoor beheerste
hij de taal onvoldoende. Hetzelfde gold voor extemporeren.
Even een klein, niet gerepeteerd, spontaan geintje er
tussendoor, kon in Nederland heel grappig en verfrissend
werken, maar een Nederlands woord, weliswaar Duitser
uitgeproken dan het idioom van de taal zelf, schoot in
Duitsland z’n doel voorbij.
‘k Had voor Johnny alle teksten zo neutraal mogelijk in laten
spreken zodat hij, ook als we niet repeteerden ernaar kon
luisteren en door ’t keer op keer te herhalen, in zijn
geheugen opnemen.
We repeteerden morgens, ’s middags en vaak ook ’s avonds.
Elke dag, ook in de weekenden.
Rijk had het veel makkelijker dan Johnny. Op de middelbare
school had hij de rijtjes en de daarbij behorende naamvallen
geleerd en mede dank zij zijn opleiding in Berlijn aan de UFA
Filmschool sprak hij vloeiend Duits. Bovendien leerde Rijk
sowieso, ook voor de Nederlandse shows al makkelijker
teksten dan Johnny.
John moest er altijd al harder voor werken.
Ik had ervoor gezorgd, dat ze samen een appartement
deelden, zodat ze ook buiten de geplande repetities om
spelenderwijs met elkaar konden oefenen.
Daarbij ging ik er vanuit dat de Calvinistische discipline
waarmee Rijk was opgegroeid, zou meehelpen om (natuurlijk
ook in z’n eigen belang) Johnny bij het leren van z’n teksten,
zoveel mogelijk te steunen, wat ook gebeurde.
’s Morgens om een uur of negen troffen we elkaar in Studio
Hamburg.
      
 
  studiohamburg  
 

Daar ontbeten we, babbelden wat en begonnen
rond 10 uur met de repetitie.
Tussen 12 en half één, gingen we naar het restaurant voor
een luie lunch, waarna Kraay om een uurtje of één, een dutje
ging doen.
Studio Hamburg was populair. Er werden televisieseries
geproduceerd en er werden speelfilms gedraaid; onder
andere door Schlöndorff, Margarethe von Trotta, Reinhardt
Hauff (een regisseur die ik bij de Bavaria in München had
leren kennen en waarmee ik bevriend was geraakt) en
Fassbinder.
Er was veel dynamiek en altijd wel wat loos in zo’n complexe
sprookjesfabriek.
Op het toilet stond je te plassen tussen een peloton dwergen
en bij het zelfbedieningsbuffet raakte je ingesloten tussen
Himmler een aantal hoge SS’ers en plat Hamburgs
sprekende Amerikaanse G.I.’s.
Rijk ging met vilein plezier en grote gretigheid, tussen zo’n
groepje staan en riep dan luid aan het buffet: ‘Heil Hitler’
und ein Kaffee bitte!        

 
  2.11.2011